Santu Portolu in sas traditziones de Silanus

Pubblica in: 

Forrogande in d-unu calàssiu adaghi fit bia ancora mamma, issa etotu m’at fatu notare unu pabilu de mammai Caterina Pes, zàja sua dae parte de su babbu. Mi l’aiat intregadu cun sa racumanda de lu costoire e de l’ammustrare a sos benidores. Fia ancora pitzinna, pagu bundu l’apo postu e cche l’apo torradu a su calàssiu.

Est dae pagu chi m’est bénnidu torra in manos e mi l’apo pompiadu cun ammiru. Si biet chi s’iscrivanu l’at iscritu a su postu de bisàja mia, issa no ischiat iscrìere e at postu sa frimma cun sa rughe. Mi lu pompio e mi lu torro a pompiare, in cussu sinnu picocu picocu bi lezo s’avertèntzia a fizos e nepodes a vìvere in paghe e amore. Teniat noe fizos, mammai, sete mascros e duas fémminas. Custu est su pabilu…




 


Sa sustàntzia de su documentu non m’at ispantadu, la connoschia dae sempre, ca dae sempre intendia chi in Santu Portolu bi fit su muristene de sos Cossos.
Si unu de issos andaiat a nuinare teniat su diritu a lu ocupare cun sa famìllia po totu sa nuina; si b’aiat un’àteru de sos Cossos si poniant paris. Mai apo intesu chi b’epat àpidu cuntierras o matzamurru po su muristene. Totus sos Silanesos ischiant chi b’aiat una “racumanda” de sos proprietarios e totus la rispetaiant. Si de sos nuinantes non b’aiat de sos Cossos, sos àteros lu podiant ocupare liberamente.

Apo connotu sa festa de Santu Portolu cando sos nuinantes istàbiles fint medas a beru e in sos muristenes a ziru de sa crésia si cche poniant fintzas in bator o chimbe famìllias. S’ocasione fit de importu mannu po sa bidda. Postas a una banda sas brigas si rinnovaiant sas amigàntzias betzas e nde naschiant noas, chi duraiant po tota vida, mesche tra pitzinnos e zòvanos. In sas dies de sa nuina sa devotzione andaiat a bratzu in coddu cun su divertimentu. A parte de manzanu sos nuinantes atendiant a sos tribàllios de cada die, fit dovere de non los trascurare, foras siat sos oberàjos, impreados in s’ammàniu de sa festa. Sas fémminas preparaiant su manigu po totus sos de su muristene, sos pitzinnos tenimis s’impreu de andare a batire s’abba dae sa funtana de Santa Maria a pagu tretu dae sa crésia de Santu Portolu. Fit un’ispelegu a nos abbumbare cun s’abba frisca de sa funtana in dies de calura, solu sas boghes de sas mammas nos faghiant recuire! Nos cansiaimis fintzas a zogare in sas pedras de su nuraghe derrutu, a pagu tretu, faghinde finta de èssere sos meres de cussu fràigu antigu e… de totus sos possessos a inghìriu. A pustis bustu b’aiat impreos po sos mannos, nois minores nos ispelegaimis a iscobèrrere cosas noas. Bi nd’aiat arcanas chi intendimis dae sos mannos, ma carchi borta cherimis andare prus a fundu. Santu Portolu cundividit sa crésia cun Nostra Sennora de sas Gràssias. Santa Mariedda po chie bi tenet ballansa! Faeddaiant de sa colora de Nostra Sennora chi si poniat a pees suos in s’àrtare o ritza cara a cara a issa, comente chi esseret su dimòniu chi la cheriat isfidare. A rughigheddos, sos pitzinnos nos cche ponimis intro de crésia a l’isetare cuados suta su bancu prus a curtzu, cun s’ispera de la bìere e a su matessi tempus cuntentos ca non b’essiat mai. E tantu non fit paga sa callella! Sa domìniga, sa die de sa festa manna, unu de sos oberàjos cun s’ingàrrigu de sa cursa de sos àinos e de sa cursa intro sos sacos s’intundaiat totu sos pitzinnos in su pàtiu e in mesu a ispintones e boghes, dànde.lis sas istrutziones, los faghiat cùrrere finas a los fàgher istracare. In cussu nde beniat s’ora de sa funtzione, tando totus a crésia a pasare e a rispòndere a sas oratziones de su celebrante: kriste eleison e kyrie eleison a boghe manna … fortzis po rèndere sas litanias prus pagu cascaviosas e po cche fàgher passare su tempus prus in presse pensande a su cùmbidu in sos muristenes cun maretes germinos biscotos e catò. E bonos mih! B’aiat però unu mamentu cando sos pitzinnos fimis de bona uta a nos tratènnere in crésia, fit po su càntigu de sos gosos in limba sarda. Los cantaimis cun devotzione ammentande sas tribulias de Santu Portolu… Carchi istrofa de sos gosos de Santu Portolu:


Apostolu de primore
e de virtude giardinu,
Portolu santu divinu,
prega po su pecadore.

Cumandat su presidente 
cun podere e forte manu
chi biu l’aerent bogadu
sa pedde immantinente,

degloriadu a su presente 
cun grandissimu terrore.

Portolu santu divinu
Prega po su pecadore

Apostulu purificadu 
cun su sàmben tou ispartu 
de penas diciosu tantu 
e de palmas incoronadu 
in chelu glorificadu 
e in terra muradore.

Portolu santu divinu
Prega po su pecadore 


Su sonu de tiu Nanneddu faghiat acudire sos zòvanos a sos ballos chi s’isterriant in totu su pàtiu dae in antis de sa crésia. Falaiant sas umbras de sa note e, a s’ora de chena, tiu Nanneddu lassaiat a una banda su sonu. A pustis de nos àere acuntentadu, sonande sa raspa chi fit su ballu de sos pitzinnos, andaimis paris a sonare sa campana po annuntziare su rosàriu chi sos nuinantes naraiant zirande in tundu a sa crésia. Sos mannos dae in antis e sos minores in fatu unu pagu pregande e unu pagu jogande. Sos mannos non mancaiant de nàrrere isprolòchios, istropiande sas peràulas de su rosàriu. In custas abitudines sa devotzione de sos Silanesos est meda particulare: mista a divertimentu ma ùtile a beru po favorire sa preséntzia de sos nuinantes pagu devotos. Sighiant sos càntigos a tenore e a chitarra e gai sos ballos a istocu, chi sas notes de sos bizadorzos, su sàpadu e s’ùrtimu martis, duraiant finas a parte de manzanu, cun s’òbbrigu de bizare, de adurare ischidos, foras siat sos pitzinnos. Nois non resùrtaimis a poderare sos ogros abertos po tota note. Sas mammas, remuinde in sos muristenes sos trastes essentziales chi nd’aiant faladu dae domo, isterriant in terra sas banitas e nois dromimis unu a costas a s’àteru. In pitzinnia b’apo dromidu e fit un’ispelegu! Sa novidade de dromire in terra non nos faghiat disizare mancu s’ùnicu letinu chi aduraiat acabaddadu in su muristene, riservadu a sa zàja prus antziana, prena de maligores. Sos nostros non fint ancora comintzados! S’usàntzia de sos bizadorzos b’est ancora in die però sos oberàjos, riconnoschentes a su Santu, acansadore de gràssias, non dromint inie e preferint a fàghere sas nuinas andàntiles. Sa crésia de Santu Portolu est una crésia forana distante dae sa bidda unos duos chilòmetros. Chie andat a pee, a pustis de su tretu asfaltadu de s’istrada Silanus - Duarche, in tempus fit s’ùturu de Muschio, podet leare s’incurtzatòja de Binza Manna e in pagos minutos si cch’agatat inie.

In su mese de capidanni, finida sa festa de Santu Portolu b’est sa festa de Santa Sarbana. Pretzisu sa chida in fatu comintzant sas nuinas po sa Santa in sa crésia forana a curtzu a bidda, situada a cara in ube dat borta su sole. Po totu su mese sos Silanesos semus in festa e non nos ispantat si nos narant chi semus festajolos. A nois piaghet a beru e lu faghimos a sa matessi manera chi retzimos sos istranzos chi cherent festare cun nois. Fintzas ospitales semus.

Elena Pes